TẬP 8 - LỊCH SỬ THẾ GIỚI (04/1969 - 05/1970)
...qua được rồi! Chị có thấy Chee không?
Không. Bọn trẻ đâu?
Kansas tìm được hầm cho bọn nó nấp rồi.
Tất cả nằm xuống!
Một lần chị em tôi xem phim Tiếng gọi Tổ quốc trên tivi.
Ta vẫn còn vài phút!
Phim làm về các nữ y tá
bị vây ở Bataan và Corregidor thời Thế chiến thứ Hai.
Có lẽ đó là lần đầu tiên trong đời tôi nhận ra
phụ nữ cũng có thể làm được những việc dũng cảm
chứ không riêng gì đàn ông.
Từ bé, Thiếu úy Joan Furey
đã muốn làm y tá.
Bà học ngành y tá,
và khi nghe tin một bạn học thiệt mạng trong Mậu Thân,
bà vào quân đội để chăm sóc thương binh.
Furey được điều về Bệnh viện Dã chiến 71
tại Pleiku trên Tây Nguyên.
Không ai chuẩn bị tinh thần cho bà về những gì bà sẽ chứng kiến
trong 12 tháng sau đó.
Người bị thương được trực thăng chở về suốt ngày đêm.
Có cả binh sĩ Việt Cộng và Bắc Việt.
Đôi khi họ nhổ vào mặt y bác sĩ
đang cố cứu họ khỏi mất tay chân, hoặc cứu mạng họ.
Mỗi khi bệnh viện bị nã cối,
Furey ở cùng thương binh nặng nhất trong khu hồi sức.
Bọn tôi đội mũ sắt, mặc áo giáp, nằm dưới sàn nhà.
Không thể bỏ mặc họ được.
Bọn tôi phải cố quên đi sợ hãi.
Đáng sợ nhất là phải phân loại thương binh
xem ai còn cứu được,
ai thì hết đường cứu chữa.
Khó nhất là những ca “vô vọng”.
Đó là thương binh từ chiến trường chuyển về
nhưng không có hy vọng sống sót.
Nhưng họ chưa chết.
Một lần có cậu lính trẻ bị thương vào đầu,
họ bảo: “Ca này vô vọng”.
Tôi rất sợ, nhưng quyết nghĩ là họ đã nhầm,
tôi sẽ cứu cậu này.
Tôi bảo cứu thương lấy máu để truyền nhưng cậu ta bảo:
“Ca này vô vọng mà Thiếu úy”.
Tôi bảo: “Cứ lấy máu đi”.
Khi tôi mở băng ra thì thấy
nửa đầu cậu ấy bị bắn bay mất.
Bao nhiêu máu tôi truyền vào chảy ra ngoài hết.
Bạn tôi thấy thế đưa tôi ra ngoài.
Chỉ vài phút sau, tôi quay vào
làm việc tiếp.
Chính thức làm Tổng thống từ tháng 1 năm 1969,
Richard Nixon cam kết tái lập trật tự và kết thúc chiến tranh trong danh dự.
Tình hình tại Mỹ tạm lắng,
nhưng ở Việt Nam, hòa bình vẫn chưa đến gần.
Lính Mỹ vẫn tiếp tục chết khi truy đuổi du kích ẩn hiện như ma.
Lính Mỹ vẫn chết khi đánh chiếm cao điểm,
rồi lại bỏ, rồi lại tái chiếm.
Người và trang bị vẫn xuôi vào Nam
bất chấp không kích lan sang Campuchia.
Hà Nội vẫn không lay chuyển,
nhất quyết không tính chuyện hòa bình
một khi chính quyền Sài Gòn còn tồn tại
và Mỹ chưa rút quân khỏi Việt Nam.
Công luận Mỹ bắt đầu hết kiên nhẫn.
Trong thâm tâm, Nixon biết không thể thắng bằng quân sự
mà phải giải quyết bằng thương lượng ở Paris.
Ông cũng phải tìm cách rút khỏi Việt Nam
sao cho khỏi mang tiếng đầu hàng.
Nixon tin có thể dùng danh tiếng chống cộng của mình
để chiếm lợi thế trước Hà Nội.
“Ta sẽ bắn tin” - ông nói -
“Nixon ghét cộng sản đến mức ám ảnh;
ổng mà giận lên thì khó kiềm lắm,
trong tay ổng lại có vũ khí hạt nhân.
Chỉ cần nói thế là Hồ Chí Minh sẽ đến Paris
xin được hòa bình ngay”.
Nhưng lúc đó Hồ Chí Minh đã tuổi cao sức yếu.
Lê Duẩn và giới lãnh đạo có thực quyền
nhiều năm qua ở Hà Nội
không hề từ bỏ mục tiêu
thống nhất đất nước về tay cộng sản.
Nixon hứa nhanh chóng kết thúc chiến tranh,
nhưng cũng như các đời tổng thống trước,
cuối cùng vẫn phải mở rộng xung đột.
Trong quá trình đó, ông tái châm ngòi phong trào sinh viên phản chiến
khiến nước Mỹ lại có nguy cơ tan rã.
Những năm cuối thập niên 60
là hợp lưu của nhiều trào lưu nhỏ.
Ngoài phong trào phản chiến
còn có phong trào bình đẳng chủng tộc,
bảo vệ môi trường
và nữ giới bình quyền.
Lời hiệu triệu của các phong trào này là những bản rock’n’roll tuyệt vời.
Nếu không có thời kỳ đó, tôi nghĩ chúng ta
khó mà được như hôm nay.
Bao nhiêu thăng trầm
đã tạo nên nước Mỹ hôm nay, nhờ thế mà nước Mỹ tốt hơn lên.
Khi ở Việt Nam tôi đã thấy thế rồi.
Tôi coi trọng những việc như vậy.
Đó là những điều tôi cố bảo vệ.
Suốt thời gian bị bắt, tôi không cầu nguyện nhưng tự răn mình.
Trước khi đi ngủ, tôi tự nhủ:
“Sáng mai, ta sẽ vẫn còn sống”.
Tôi nghĩ nếu mình sống thêm ngày mai,
thì sẽ sống tiếp ngày mốt, và thêm ngày kia nữa.
Tại hòa đàm Paris,
chính quyền Nixon đưa yêu sách mới
- Mỹ sẽ không rút quân nếu Hà Nội chưa trao trả hết tù binh Mỹ
và giải trình rõ ràng về quân nhân Mỹ mất tích.
Không ai biết rõ số lượng tù binh.
Đa số là phi công Mỹ bị giam ở khu vực Hà Nội,
nhưng một số khác, như Hal Kushner,
đang chống chọi để sống sót trong các trại tạm giam trong rừng
ở Nam Việt Nam.
Hà Nội không cung cấp tên những người bị bắt
vì coi họ là tội phạm chiến tranh chứ không phải tù binh.
Họ bị hành hạ tàn bạo,
bị ép “nhận tội”, và không được Hội Chữ thập đỏ quốc tế đến thăm.
Chính quyền Johnson không làm ầm ĩ chuyện này,
mong dùng ngoại giao mềm mỏng để đưa tù binh về.
Chính quyền Nixon lại tuyên truyền công khai,
với trọng tâm là tình cảnh tù binh và quân nhân mất tích.
Đó cũng là sự công kích với những người phản chiến,
dường như thương cảm với thường dân Bắc Việt
bị đánh bom hơn là với phi công Mỹ
bị bắn rơi khi đi ném bom.
Sybil stockdale, vợ Trung tá James stockdale,
tù binh cấp bậc cao nhất ở Hà Nội,
thành lập Hội Gia đình Tù binh và Người mất tích ở Đông Nam Á,
dẫn một đoàn các bà vợ đến Paris
để chất vấn đoàn đàm phán Bắc Việt.
5 triệu người Mỹ bắt đầu đeo vòng tay
khắc tên và ngày quân nhân mất tích.
Trong 4 năm, có hơn 50 triệu biển dán xe hơi
nhắc nhở về tù binh và người mất tích.
Tù binh không hề bị quê hương quên lãng
như các quản giáo nói.
Một nhà báo viết,
người ta nói chuyện
“như thể Bắc Việt bắt cóc 400 người Mỹ
và nước Mỹ phát động chiến tranh giải cứu họ”.
Trong khi đó, chính quyền Nguyễn Văn Thiệu
cũng giam giữ tù nhân.
Khoảng 40 ngàn binh sĩ Việt Cộng
và Bắc Việt bị dồn vào 4 trại tù.
200 ngàn thường dân Nam Việt Nam
bị giam giữ, nhiều khi không qua xét xử.
Đánh nhau dưới địa đạo có đặc thù riêng.
Đừng bật đèn
trừ phi biết thật chắc xung quanh không có ai.
Phải dùng tất cả các giác quan.
Hạ tên đầu tiên thật êm, nghĩa là không được bắn.
Có lần tôi đuổi theo địch vào địa đạo,
ngay khúc quanh trong góc, tối thui.
Tôi tưởng có mình tôi, nhưng ngửi thấy mùi hơi thở lạ.
Vật nhau trong bóng tối,
tôi thắng thế,
đè chặt anh ta xuống,
bóp cổ đến chết...
... rồi bò ra ngoài.
Tôi đập và bóp cổ người đến chết trong địa đạo tối tăm.
Không chỉ có anh ta chết.
Con người văn minh trong tôi cũng chết theo.
Tháng 4 năm 1969
là đỉnh điểm can thiệp quân sự Mỹ
vào Nam Việt Nam -
543.482 binh sĩ nam nữ có mặt tại đây,
hàng chục ngàn binh sĩ khác đóng ở các sân bay
và tàu chiến trong khu vực.
40.794 người đã thiệt mạng.
Chi phí lên tới hơn 70 tỉ đôla.
Mùa xuân năm đó, công luận Mỹ chú ý đến một trận đánh
- lại một trận chiếm điểm cao có tên bằng một con số -
trận đánh Đồi 937.
Trong 9 ngày, quân Mỹ và Nam Việt Nam 10 lần tiến chiếm
một cao điểm gần biên giới Lào,
và bị đánh bật ra cả 10 lần.
Thương vong rất lớn -
50 lính Mỹ và 250 lính Bắc Việt thiệt mạng
- nơi này được gọi là “Đồi Thịt Băm”.
Hôm nay, thêm 600 quân được tung vào trận.
Một lính Mỹ mệt mỏi nói với báo chí rằng tiểu đoàn trưởng
"sẽ đánh đến khi bọn tôi chết hết mới thôi”.
Sau 11 ngày giao tranh, trận Đồi Thịt Băm kết thúc.
56 lính Mỹ chết,
420 người khác bị thương.
Một tuần sau, quân Mỹ bỏ đồi này,
như bao năm qua từng bỏ bao nhiêu đồi khác
mà họ phải trả giá đắt mới chiếm được ở Việt Nam.
Thưa Tướng quân, chiếm được Đồi 937, tức Đồi Thịt Băm, rồi lại rút quân đi
thì là thứ chiến lược gì vậy?
Không một vị trí nào tự thân nó
là quan trọng với chúng ta.
Tại Thượng viện Mỹ,
Thượng Nghị sĩ Kennedy bang Massachusetts
phát biểu ngắn gọn, chỉ trích
“thói nhà binh vênh váo, vô nghĩa và vô trách nhiệm
khi đầy người Mỹ vào chỗ chết
trong các trận đánh vô lý như Đồi Thịt Băm”.
Kennedy kêu gọi Tổng thống Nixon
lệnh cho cấp chỉ huy ở Việt Nam
chấm dứt hành động này,
vì nó mâu thuẫn với tuyên bố Mỹ muốn thương lượng hòa bình.
Từng có nhiều trận thương vong cao hơn,
nhiều tuần tổn thất còn nhiều hơn,
nhưng lúc này nhiều người Mỹ đã hết kiên nhẫn.
Tháng sau đó, tạp chí Life đăng tên và ảnh
của toàn bộ 242 người Mỹ
chết trận trong vòng 1 tuần.
Lần đầu tiên, trên một ấn bản toàn quốc,
thống kê thương vong mang bộ mặt người.
Cách họ đánh giá thắng lợi ở Việt Nam
là tỷ lệ tổn thất địch ta
- địch chết bao nhiêu, ta chết bao nhiêu.
Với dân Mỹ, phần “ta chết bao nhiêu” mới là quan trọng.
Họ chỉ chú ý đến 3 người Mỹ chết,
người Việt có chết 30 cũng không quan tâm.
Do đó về mặt chính sách,
chiến tranh tiêu hao không thể tồn tại lâu.
Chúng tôi không quan tâm đến tỷ lệ tổn thất địch ta,
chỉ cần biết tổng số thanh niên Mỹ thiệt mạng.
Theo thăm dò của Viện Gallup, phần lớn người Mỹ giờ đây
tin rằng Việt Nam là một sai lầm.
Richard Nixon biết cần cho công chúng thấy
sắp nhìn thấy điểm kết thúc.
Hội đồng An ninh Quốc gia cảnh báo Nixon
rằng Ban Tham mưu Liên quân,
Bộ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng,
CIA và Đại sứ quán Mỹ ở Sài Gòn
đều nhất trí rằng nếu không có quân chiến đấu Mỹ
thì một mình quân Nam Việt Nam “hiện nay và tương lai không thể đọ nổi
với cả Việt Cộng lẫn Bắc Việt”.
Bất kể như vậy,
Bộ trưởng Quốc phòng Melvin Laird vẫn tuyên bố
sẽ “Việt Nam hóa” chiến tranh.
Binh lính Sài Gòn sẽ dần đảm nhiệm
toàn bộ việc đánh nhau với địch.
Nhiệm vụ của Tướng Creighton Abrams là chuẩn bị
cho quân Việt Nam Cộng Hòa giữ vai trò đó,
và giảm thiểu thương vong Mỹ trong quá trình chuyển giao.
Lính Mỹ sẽ bắt đầu lên đường về nhà.
Nixon lên nắm quyền, tuyên bố rút lui từng bước,
chuyển giao cho người Việt đánh tiến
giống hồi xưa Pháp từng làm. Pháp dùng chữ jaunissement
nghĩa là “da vàng hóa chiến tranh”.
Chúng tôi biết quân Nam Việt Nam không đánh nổi.
Lúc có Mỹ còn chưa xong,
giờ Mỹ rút, đánh sao nổi?
Dù Washington tăng mạnh
viện trợ quân sự cho quân Nam Việt Nam,
Tướng Abrams biết nếu chỉ “Việt Nam hóa” chiến tranh
thì sẽ không đánh bại được kẻ địch.
Nhưng ông phải tuân lệnh.
Tôi được về nhà sớm là nhờ chính sách
“Việt Nam hóa” chiến tranh của Tổng thống Nixon.
Việt Nam hóa là sự dối trá,
nhưng cũng có một chút sự thật.
Lính Mỹ bọn tôi rút đi.
Số phận miền Nam coi như được định đoạt. Tôi thấy trước rồi.
Ai hiểu biết tình hình đều thấy rõ như thế.
Sau đó Nixon bay tới đảo Midway
gặp Tổng thống Nam Việt Nam Nguyễn Văn Thiệu.
Ông không dám mời Thiệu tới Washington
vì sợ dân chúng biểu tình lớn.
Tổng thống Thiệu cho tôi biết
chương trình huấn luyện và trang bị cho quân Nam Việt Nam
rất thành công, nên đề nghị
thay thế quân chiến đấu Mỹ
bằng lực lượng quân đội Việt Nam.
Thiệu không hề nói như vậy,
nhưng đành phải chiều theo.
Ông tâm sự với bạn: “Chẳng làm gì được cả,
cũng như hồi xưa phải chịu
khi Eisenhower, Kennedy và Johnson
đưa quân vào Việt Nam”.
“Chúng ta chắc chắn sẽ rút khỏi Việt Nam” -
Cố vấn An ninh Quốc gia Henry Kissinger nhớ lại -
“bằng hòa đàm nếu được,
và đơn phương rút quân nếu cần”.
Ông và Tổng thống đưa ra quan niệm mới về thắng lợi.
Nixon và Kissinger...
Việc của họ là dọn dẹp.
Chiến tranh coi như đã kết thúc.
Khi Nixon và Kissinger lên nắm quyền, họ biết không thể thắng cuộc chiến,
nên phải đưa ra một chiến lược bí mật:
Đầu hàng nhưng không tuyên bố đầu hàng.
Không hay ho gì, nhưng chỉ còn cách đó.
Lính Mỹ rời Nam Việt Nam,
nhưng vũ khí trang bị Mỹ lại đổ vào.
Hơn 1 triệu súng M-16,
40 ngàn súng phóng lựu, hàng ngàn xe cộ,
nhiều đến mức một dân biểu Mỹ phàn nàn
rằng thuế của dân Mỹ đang đổ vào để
“sắm xe hơi cho toàn bộ lính Nam Việt Nam”.
Chính sách này vô nghĩa,
vì hồi 1962, 1963 làm rồi mà có được đâu.
Vẫn những con người ấy, chỉ thêm súng đạn thôi.
Quân lực Nam Việt Nam
tăng từ 850 ngàn lên hơn 1 triệu lính.
Nhưng nạn tham nhũng tràn lan lại làm giảm sức chiến đấu.
Họ có trò này:
chỉ huy lãnh trọn lương lính, và làm ngơ cho lính
khỏi phải đánh trận,
hàng tuần chỉ vào đơn vị chào cờ một lần.
Loại lính ma đó có tên trong quân đội,
nhưng vẫn đi làm ở ngoài.
Nhiều đơn vị Việt Nam Cộng Hòa chiến đấu giỏi.
Hồi Mậu Thân họ đánh là chủ yếu,
và tính đến giữa năm 1969
đã có 90 ngàn người tử trận.
Người Mỹ ít khi nhìn nhận sự dũng cảm của họ.
Chúng ta khinh thường họ,
phóng đại sự yếu kém của họ,
vì muốn khoe khoang tài năng của ta.
Tham chiến ở Việt Nam cũng có thứ tôi thích. Nếu sống sót được. Rất phấn khích.
Đó là lịch sử của toàn thế giới.
Ở chỗ tôi đánh nhau, khó sống lắm.
Giá hồi đó tôi được vào Vệ binh Quốc gia.
Thật vậy.
Tôi hiểu rõ trong chiến tranh
cái gì chấp nhận được, cái gì không.
Tôi biết chứ.
Không cần Thủy quân lục chiến phải dạy,
hồi nhỏ nhà thờ dạy đạo đức rồi mà.
Thomas John Vallely sinh tại Boston,
là con một thẩm phán, lớn lên ở khu ngoại ô Newton.
Ông bị hội chứng rối loạn đọc chữ nên không học giỏi.
Năm 1969,
Vallely là lính thông tin Thủy quân lục chiến,
tham gia chiến dịch Tìm và Diệt cực lớn
ở tỉnh Quảng Nam, phía Bắc của Nam Việt Nam.
Ngày 13/8,
đại đội ông bị phục kích, bị đại liên bắn rất rát.
Trận đó bị “bám thắt lưng mà đánh”,
bọn tôi mất nhiều người lắm.
Bên phía họ cũng vậy.
Người nằm la liệt xung quanh.
Vallely gọi tăng viện,
nhặt súng và đạn
của một đồng đội bị thương, rồi vừa bắn vừa xông lên
cách đại liên địch chỉ 3 mét.
Ông dùng lựu đạn khói đánh dấu vị trí địch.
Sau đó, giữa hỏa lực địch,
ông chạy từ người này sang người khác,
chỉ chỗ mục tiêu trong hàng cây
và động viên đồng đội.
Nhờ hành động can trường này,
Tom Vallely được thưởng Huân chương Sao bạc.
Tất nhiên khi kể chuyện cho con cháu thì muốn nhận là mình dũng cảm,
nhưng thực chất đó chỉ là phản xạ.
Sống còn mà.
Thực ra ta chẳng có lựa chọn nào khác.
Nếu không phản xạ thế thì l àm gì còn có con cháu mà kể chuyện.
Cho tôi chữ “Đ”!
“Đ”!
Cho tôi chữ “Ù”!
“Ù”!
cho tôi chữ “M”!
“M”! Cho tôi chữ “Á !
“Á”!
Ghép lại là chữ gì?
2 ngày sau trận
Tom Vallely được thưởng huân chương,
khi nửa triệu quân Mỹ vẫn còn ở Việt Nam,
nửa triệu người Mỹ tập trung về một trại bò sữa
ở bang New York dự đại nhạc hội Woodstock.
Thưa quí vị, Santana!
Tất cả nghe rõ lệnh rồi đó.
Tản ra!
Một cậu quê ở bang Arkansas
nhất quyết không chịu mang bộ đàm cho tôi.
Cậu ấy bảo: “Tôi không lẽo đẽo theo ông như lính hầu đâu”.
Không có chuyện đó đâu, Trung sĩ”.
Tôi tự nhủ: “Kiểu này là mệt mỏi lắm đây”.
Lính tôi đang càn quét dưới kia, đưa nhóm này xuống đi.
Sau này cậu ta tiến bộ chút ít,
khi hiểu ra đạn địch chẳng phân biệt màu da.
Ai cũng bị bắn cả, đâu chỉ riêng tôi.
Binh sĩ Mỹ gốc Phi tham gia tất cả các cuộc chiến của Mỹ
kể từ thời Cách mạng Mỹ.
Những năm đầu cuộc chiến Việt Nam,
tỉ lệ thương vong của họ cao hơn binh sĩ chủng tộc khác.
Trước sức ép của lãnh đạo phong trào dân quyền,
Bộ Quốc phòng nỗ lực
điều chỉnh tỷ lệ đó, và tới năm 1969 thì làm được.
Nhưng ở tuyến sau,
binh sĩ gốc Phi vẫn bị đối xử
không giống binh sĩ da trắng.
Mấy thằng chó hay lui tới đây để tóc dài như con gái,
vậy mà bọn tôi không được để tóc quá 7 phân.
Quy định là 7 phân.
Người Mỹ gốc Phi dù có để tóc xù đi nữa,
tóc cũng chỉ dài gần 5 phân.
Sao bọn tôi lại phải cắt tóc? Tôi muốn biết lý do.
Việt Nam là phiên bản thu nhỏ -
ở Mỹ có chuyện gì
thì ở Việt Nam cũng có chuyện đó, không hình thức này thì hình thức khác.
Ở hậu cứ,
có nơi treo cả cờ Liên minh miền Nam thời Nội chiến Mỹ.
Chưa đủ khổ sở sao mà còn phải treo cờ ủng hộ chế độ nô lệ nữa?
Tôi thấy phải có luật cấm mẹ nó cái cờ ấy đi.
Liên minh miền Nam biến mất lâu rồi mà.
Trong môi trường ai cũng có súng,
đứa nào gọi tôi là mọi đen, hay ra lệnh vớ vẩn cho tôi thì coi chừng.
Tâm thế bọn tôi như vậy đó. Sao phải liều mạng mình?
Đủ thứ điên rồ hết,
bọn da trắng thì gọi bọn tôi là mọi đen,
bọn da đen khác lại gọi bọn tôi là bác Tom.
Dân phản chiến thì gọi bọn tôi là bọn giết trẻ con...
Rồi, muốn gọi sao cũng được, nhưng nhớ đứng xa ra,
chứ vào trong tầm súng là từ chết đến bị thương đấy.
Muốn nói gì thì nói từ xa, hứ lại gần là tôi cắt cổ.
Nhưng ra khỏi căn cứ, vào rừng là chúng tôi đoàn kết lại.
Dù khác biệt, có khi dọa nạt,
thậm chí choảng nhau ở căn cứ,
nhưng đã ra trận là chúng tôi
kết thành một đơn vị chiến đấu.
Gần như một khủng hoảng về bản sắc vậy.
Cả tôi lẫn cha mẹ tôi đều sinh ra ở Mỹ.
Nên tôi đậm chất Mỹ hơn Mêhicô.
...lặp lại theo tôi nào ...
Quân đội Mỹ không chính thức thống kê, nhưng khoảng 170 ngàn
binh sĩ gốc Mỹ Latinh đã phục vụ ở Việt Nam,
và hơn 3 ngàn người thiệt mạng.
Giống thế hệ cha anh họ,
nhiều người coi nhập ngũ là nghĩa vụ với tổ quốc
và cơ hội cải thiện vị thế trong xã hội Mỹ.
Nhưng khi tổn thất tăng cao,
phong trào dân quyền cho người gốc Mêhicô
sôi sục trong sinh viên và nông dân,
tinh thần phản chiến cũng tăng lên trong cộng đồng này.
Chúng tôi phản đối luật quân dịch phân biệt,
cho dân nói tiếng Anh trung lưu hoãn nhập ngũ
và trút gánh chiến tranh nặng nề nhất
lên vai người nghèo, người gốc Mêhicô.
Tôi biết mẹ và chị mình
hoạt động phản chiến khi tôi đang ở Việt Nam.
Chị tôi còn viết thư hỏi tôi:
“Hy vọng em không phản đối”.
Chị ấy thẳng thắn với tôi.
Chị kể chuyện hoạt động,
và bảo: “Chị làm thế là vì em. Chị muốn em trở về”.
Theo chủ trương phải có lập trường rõ ràng
về các vấn đề nóng hiện nay,
chúng tôi xin tiếp tục giới thiệu loạt bài xã luận.
Chủ đề hôm nay: Luật quân dịch có bất công không?
Người phát biểu hôm nay
là ông Patrick Paulsen, Phó Tổng thống.
Chúng tôi không nói là luật quân dịch đã hoàn hảo,
nên chúng tôi đề xuất giải pháp thay thế
mang tính xây dựng.
Chúng tôi đề xuất rút thăm,
bỏ tên tất cả nam giới tuổi nhập ngũ
vào một cái mũ, rồi gọi nhập ngũ
theo số đo vòng đầu.
Ai đầu bé sẽ vào quân đội.
Ai to đầu sẽ làm quan chức.
Rõ, 3-1 đang lên đường.
5-8-1.
Một cậu 19 tuổi học dở trung học hỏi:
“Tại sao ta đến đây?”
Câu trả lời chuẩn mực, chính thức,
là để ngăn cộng sản quốc tế thống trị thế giới.
Nhưng lính sẽ bảo: Lý do vớ vẩn!
Nên lý do còn lại,
ít ra là trong phần sau của cuộc chiến,
là để gìn giữ uy tín của Mỹ
trước đồng minh, và trước kẻ thù.
Chẳng thằng nhóc 19, 20 tuổi nào lại muốn chết
để giữ uy tín cho Lyndon Johnson hay Richard Nixon.
Cho nên, chẳng bao lâu lính tráng bắt đầu bảo:
"Lẽ ra không nên sang đây, nhưng lỡ rồi.
Vậy thì chỉ có một nghĩa vụ
là bảo toàn sinh mạng đồng đội,
bảo toàn tấm thân quí giá này,
sống sót trở về, và quên vụ này đi”.
Lính trơn không nghe lệnh đại úy nữa.
Ông đại úy đứng sau nhưng lại lệnh cho trung đội tiến lên.
Bọn tôi không làm.
Bọn tôi chỉ tiến ra vừa khỏi tầm nhìn
là ngồi xuống, lúc sau quay về.
Điều gì xảy ra cho sĩ quan bị ghét khi đi hành quân?
Tôi nghe nói, mấy ông sĩ quan bị ghét đó,
nếu hành lính quá, là ăn đạn.
Việc này không lạ gì trong chiến tranh.
Ở Việt Nam, việc này được gọi là “xơi mảnh”
vì lựu đạn mảnh hay được dùng.
Bắt đầu từ mùa hè 1969,
khi hàng ngàn lính Mỹ bắt đầu rút về,
số vụ lính ra tay sát hại
hoặc định sát hại cấp chỉ huy của mình
tăng đáng báo động.
Lục quân phải điều tra gần 800 trường hợp.
Phần lớn xảy ra lúc không giao tranh,
thường là do cãi nhau về chủng tộc,
giành gái hoặc ma túy,
chứ không phải do bất đồng về cuộc chiến.
Nhưng cũng có ngoại lệ.
So với hồi năm 1965, binh sĩ lúc này hoàn toàn khác.
Có ông thiếu úy mới về đơn vị, hùng hổ đòi “đếm xác”.
Ông này ham đánh nhau đến mức bảo:
“Tôi cần người xung phong làm nhiệm vụ này”.
Ông sĩ quan hùng hổ đó là mối đe dọa trực tiếp
đến sinh mạng và vẹn toàn của lính trơn.
Thường thì sẽ có một mảnh giấy
ghi là: “Cứ làm thế nữa là bọn tao giết mày”.
Hoặc thay vì lựu đạn mảnh,
lính sẽ ném lựu đạn khói vào hầm hay lều của sĩ quan.
Sau đó, nếu sĩ quan vẫn không thay đổi thái độ hoặc hành xử,
thì thế nào cũng bị “xơi mảnh”.
Tôi có chứng kiến một lần, rất lạ.
Đang ở căn cứ, tôi thấy một lính Thủy quân lục chiến chạy tới.
Tôi không biết cậu ta vừa quăng lựu đạn vào hầm một sĩ quan.
Lựu đạn nổ tung, tôi la lên: “Trời đất ơi!”
Tôi hiểu ra ngay.
Cậu ta là lính da đen.
Lính Mỹ da đen bị cấp trên đối xử thiếu tôn trọng.
Chuyện này không phải hiếm.
Nên, nghe thì ghê gớm, nhưng một cách nào đó,
ông sĩ quan kia tự chuốc vạ vào thân.
Tôi cũng không rõ nữa.
ở Paris diễn ra phiên họp thứ 29
của cái gọi là hòa đàm.
Không có tiến triển gì.
Ở Việt Nam, 139 lính Mỹ
thiệt mạng trong tuần qua,
nâng tổng số thiệt mạng trong cuộc chiến dài nhất lên ...
Hòa đàm 4 bên ở Paris tiếp tục bế tắc.
Để giải tỏa, Nixon chỉ đạo Henry Kissinger
bắt đầu các buổi gặp riêng
để thương lượng bí mật với riêng đoàn Bắc Việt.
Cuộc gặp đầu tiên diễn ra trong căn nhà ở Đường Rivoli.
Đại diện Việt Cộng và Chính phủ Nam Việt Nam
không được tham dự.
Hà Nội không lay chuyển,
thậm chí còn không thừa nhận có quân Bắc Việt ở miền Nam,
chứ chưa nói đến chuyện rút số quân này ra.
Kissinger cảnh báo Hà Nội
nếu không đổi lập trường trước ngày 1/11,
đúng 1 năm sau khi
Tổng thống Johnson ngừng ném bom,
Tổng thống Nixon sẽ dùng “biện pháp mạnh”.
Ngày 2/9 năm 1969
là kỷ niệm lần thứ 24 ngày Hồ Chí Minh tuyên bố
Việt Nam độc lập tại quảng trường Ba Đình.
Lúc 9 giờ 45 phút sáng đó, ông Hồ qua đời.
Theo công bố, ông hưởng thọ 79 tuổi, nhưng ngày sinh chính xác của ông
cũng rất mơ hồ như nhiều chi tiết trong đời ông.
Hàng chục năm qua, ông là “Bác Hồ”,
biểu tượng sống của cuộc kháng chiến
chống Nhật, Pháp, chính quyền Sài Gòn, và Mỹ.
Phát biểu trước quốc dân,
Bí thư thứ nhất Lê Duẩn, tác giả của
chính sách quân sự Bắc Việt trong 10 năm qua,
thề sẽ tiếp nối sự nghiệp của ông Hồ
- thống nhất đất nước về tay cộng sản.
Không có gì thay đổi.
Hà Nội tạo ra ấn tượng sai lầm
rằng họ rất dễ chơi, nhưng không phải thế.
Đúng ngày Hồ Chí Minh qua đời,
một cuộc họp báo bất thường diễn ra
tại Bệnh viện Hải quân Bethesda.
Hai tù binh ốm yếu,
Robert Frishman và Douglas Hegdahl,
vừa được Bắc Việt phóng thích,
lần đầu tiên công khai kể lại những đối xử hà khắc
mà họ và các tù binh khác phải chịu đựng.
Với tôi, việc tù binh bị biệt giam,
ép nhận tội, bị nhốt trong chuồng suốt 3 năm,
bị trói, không cho ăn ngủ,
rút móng tay, treo lên trần nhà,
suýt bị cưa tay vì nhiễm trùng nhưng không được chữa trị,
bị kéo lê trên sàn khi chân đang gãy,
hoặc không được nhận thư, không thể gọi là nhân đạo được.
Douglas Hegdahl ít nói, thu mình lại,
và tỏ vẻ hơi ngớ ngẩn
nên quản giáo Bắc Việt gọi là “thằng đần”.
Nhưng sau khi được thả, ông là một kho thông tin quí giá.
Ông học thuộc lòng tên hơn 200 tù binh
bằng cách ghép vào điệu bài hát trẻ con “Old McDonald Had a Farm”.
Nhờ ông mà nhiều gia đình Mỹ
mới biết được chồng và con họ vẫn còn sống.
Vài ngày sau cuộc họp báo đó,
Hà Nội bắt đầu đối xử tử tế hơn với tù binh Mỹ.
“Bớt hà khắc đi nhiều” - một tù binh nhớ lại -
“và cho ăn nhiều cơm hơn”.
Ai bị thương đâu?
Bắn yểm hộ cho tôi!
Devallier là cứu thương duy nhất trong trung đội.
Ông sợ - từ lúc nhảy ra khỏi trực thăng
đến lúc được chở ra khỏi trận địa.
Sợ sẽ có ngày thiệt mạng khi cứu đồng đội bị thương.
Tôi vào thay người cứu thương thiệt mạng trước đó.
Lần đầu đụng trận là một cuộc tuần tra.
Nhớ cầm máu!
Bọn tôi rơi luôn vào ổ phục kích.
Khiếp đảm cực độ.
Lính gào thét, gọi rối rít,
đạn bắn khắp nơi.
Trận đầu đó, tôi nhớ mình cầu Chúa,
nếu Người cho con thoát được, con nguyện sẽ sống có ích.
Nguyện sống có ích cho đời.
Làm lính cứu thương đôi khi
nắm sinh mệnh người khác trong tay -
ngay lúc đó,
người ta sống hay chết là do mình.
ở Việt Nam, lính cứu thương Lục quân và Hải quân
đi theo bộ binh trong các cuộc tuần tra, chiến dịch Tìm và Diệt,
và các chiến dịch tác chiến quy mô lớn.
Gần 2 ngàn người thiệt mạng.
Khác các cuộc chiến trước,
nhiều lính cứu thương ở Việt Nam chọn mang vũ khí,
khi đụng độ
cũng sẵn sàng bắn để bảo vệ bản thân
và đồng đội bị thương.
Tôi mang súng M-16,
nhưng không chắc có dám bắn chết ai không.
Nhiệm vụ của cứu thương là cứu mạng người.
Tôi tự hỏi, nếu gặp tình huống, tôi có dám giết người không?
Tôi có bắn về phía địch.
Chúng tôi giết nhiều người.
Tôi có phần trách nhiệm.
Tôi thấy tay mình có dính máu.
Khi phải giết người để phục vụ đất nước,
mọi thứ đều thay đổi.
Chúng tôi tin có thể khiến đa số dân chúng đòi rút quân khỏi Việt Nam.
Đó là mục tiêu dài hạn của chúng tôi.
Chúng tôi sẽ tiếp tục hoạt động vào tháng 11 và cả tháng 12.
Ý định là khiến việc Mỹ rút khỏi Việt Nam
trở nên bức thiết.
Nhóm tổ chức phong trào Ngăn Chiến tranh
không muốn đối đầu hay đụng độ với cảnh sát.
Họ chỉ muốn lôi kéo thật nhiều người
thể hiện sự phản đối, dù rất nhỏ,
để chính quyền thấy phần đông người Mỹ
không quan tâm chuyện thắng thua,
mà chỉ muốn chấm dứt chiến tranh.
Cảm ơn.
Tôi biết đã có và sẽ còn có
hoạt động phản chiến trong giới sinh viên
và trong dân chúng.
Chúng tôi đã lường trước.
Tuy nhiên, dù thế nào tôi cũng sẽ không bị lung lay.
Để giảm nhiệt phong trào Ngăn Chiến tranh,
Nixon tạm hủy gọi quân dịch
trong tháng 11 và 12 năm 1969.
Ông đưa ra hệ thống rút thăm ngẫu nhiên
dựa trên ngày tháng năm sinh,
nhằm gọi lính không phân biệt giàu nghèo
và xóa bỏ việc hoãn dịch bất công.
Đây là chính sách hay và là nước cờ chính trị xuất sắc.
Tất cả vào hàng, xếp hàng vào.
Trong khi khắp nơi dân chúng tổ chức
các hoạt động Ngăn Chiến tranh ôn hòa,
một nhóm cực đoan
thuộc Tổ chức Sinh viên vì Xã hội Dân chủ,
nhóm "Weathermen”, bắt đầu manh động hơn.
Muốn khơi mào cách mạng bạo lực hơn là chấm dứt chiến tranh,
nhóm này tổ chức “4 Ngày Cuồng nộ” ở Chicago.
Chúng tôi không chỉ phản đối bọn súc vật.
Chúng tôi không chỉ ôn hòa dáp trả khi bọn nó gây hấn nữa.
Chúng tôi chuyển sang tấn công.
Chúng tôi mới là người quyết định.
“Giết sạch bọn nhà giàu” -một lãnh đạo nhóm này kêu gọi -
“Phá nát nhà cửa và xe cộ của chúng.
Làm cách mạng ngay từ nhà mình.
Giết cha mẹ mình. Mọi ung nhọt từ đấy mà ra cả”.
Nhóm Weathermen - “Người dự báo thời tiết” -
lấy tên theo lời bài hát của Bob Dylan:
“Cần gì đến người dự báo thời tiết mới biết chiều gió”.
Nhóm Weathermen cứ tưởng hàng ngàn người sẽ theo họ
Hóa ra chỉ có 600 người.
Họ cho nổ tung tượng một cảnh sát,
tràn ra đường dùng xích sắt gậy gộc
đập cửa kính hàng quán và xe cộ,
tấn công các chốt chặn của cảnh sát.
Sáu người bị bắn,
250 người bị bắt,
75 cảnh sát bị thương,
một công tố viên bị liệt suốt đời.
Nhóm Black Panthers - “Báo đen” - lên án nhóm Weathermen
là bọn “cơ hội, vô chính phủ,
và coi thường mạng sống”.
Năm 1969 có lẽ là lúc
phần lớn bọn tôi cảm thấy bị hắt hủi
và muốn làm cách mạng.
Điều đó gây ra nhiều phản ứng điên rồ.
Tôi muốn đất nước phải chuyển đổi hoàn toàn,
phân phối lại của cải và quyền lực.
Nhưng làm việc đó
bằng đấu tranh vũ trang ở Mỹ
thì thật là điên rồ.
Quá bức xúc do không tìm ra cách
khả dĩ chấm dứt chiến tranh
nên nhiều người chuyển sang mơ mộng rất trẻ con.
Theo Thống đốc, người thực lòng phản chiến
nhưng không theo Việt Cộng phải làm gì?
Tôi thấy trước đây
những người phản đối chiến tranh
phản ánh bức xúc tới các đại diện dân cử
để giải quyết thông qua bộ máy chính quyền.
Khi súng nổ và người chết, thì rất khó
để phản chiến mà không làm lợi cho địch,
tăng sức mạnh và ý chí kháng cự của chúng,
vô hình chung làm chết thêm quân ta.
Đa số người Mỹ trước đây đều tôn trọng việc đó.
Thực ra nhân dân Mỹ đâu có đánh nhau ở Việt Nam.
Chính phủ Mỹ đánh đấy chứ.
Ô, chính phủ
là đại diện của dân mà! Không,
trong trường hợp này thì không phải.
Đồng ý với anh. Họ không còn là đại diện nữa.
Tôi có nên cho chính phủ biết theo tôi họ bị điên không?
Tôi nghĩ họ điên đấy. Chúng ta đang làm việc điên rồ.
Chính Nixon nói ông ta sẽ không nghe chúng tôi
và không để dân chúng ngoài đường chi phối.
Dân chúng ngoài đường là tôi đây.
Cuộc tuần hành ngày 15/10
diễn ra trên toàn quốc
là cuộc biểu dương công luận lớn nhất
trong lịch sử Hoa Kỳ.
Người biểu tình là dân trung lưu,
ôn hòa, tập trung vào chấm dứt chiến tranh.
“Thật dễ chịu” - một người biểu tình nói - “khi đi biểu tình
mà không phải thề trung thành với Mao Chủ tịch”.
Hôm nay là ngày đặc biệt trong lịch sử nước Mỹ.
Chưa từng có nhiều người
phản đối can dự vào một cuộc chiến nào
công khai và đồng lòng đến thế này.
Thế nào cũng tạo ra đổi thay.
Hàng trăm ngàn người ở các đô thị,
từ New York 8 triệu dân,
tới thị trấn Dubois, bang Wyoming, chỉ 800 dân,
đều gửi thông điệp phản chiến tới Tổng thống.
Cuộc tuần hành lớn đầu tiên tôi tham dự là ở Baltimore,
là biểu tình đông người nhất tôi từng dự.
Sự nồng nhiệt của đám đông thật kinh khủng.
Tôi không rõ có phải tất cả đều có động cơ tích cực không.
Tôi không đến đó để hút hít, say xỉn.
Không phải lúc.
Với tôi, đó là chuyện nghiêm túc,
chuyện lẽ sống, chứ không phải là hội hè.
Tôi không a dua theo đám đông,
cũng không chỉ muốn làm ầm ĩ.
Tôi muốn làm việc có ý nghĩa.
Không hề muốn làm mất danh dự anh tôi.
Với chính quyền, hôm nay là một ngày như mọi ngày.
Nhưng giữa trưa, ngay tại bậc thềm Quốc hội Mỹ,
một ngàn nhân viên trẻ của Quốc hội
đứng yên lặng suốt 45 phút.
Con cái nhiều phụ tá thân cận của Tổng thống,
và của thành viên nội các, cũng tham dự phong trào Ngăn Chiến tranh ôn hòa.
Con gái 14 tuổi của Phó Tổng thống Agnew
muốn tham dự tuần hành, nhưng ông không cho phép.
Coretta Scott King,
vợ góa của Tiến sĩ Martin Luther King Jr.,
dẫn đầu hàng ngàn người biểu tình
lặng lẽ đi ngang Nhà Trắng, nơi Nixon ngồi một mình
viết vào sổ tay tự răn mình:
“Đừng sợ hãi. Đừng dao động. Đừng phản ứng”.
Ngày 3/11,
Tổng thống tìm cách lấy lại thế chủ động.
Nhân dân Mỹ thân mến -
ông lên truyền hình kêu gọi người Mỹ kiên nhẫn và ủng hộ ông -
Hỡi số đông
người Mỹ vẫn đang im lặng,
tôi đề nghị các bạn ủng hộ tôi.
Từ hồi tranh cử, tôi hứa kết thúc chiến tranh bằng cách giành được hòa bình.
Nhân dân Mỹ càng ủng hộ tôi,
lời hứa đó càng chóng thành sự thật;
bởi chúng ta càng chia rẽ,
càng khó khiến kẻ thù phải đàm phán ở Paris.
Hãy đoàn kết vì hòa bình.
Bài phát biểu đó thật mỹ mãn.
Tỷ lệ ủng hộ Nixon tăng lên tới 68%.
Báo chí dạo này toàn đưa tin biểu tình tuần hành,
đất nước đang ung nhọt hết chỗ này đến chỗ khác,
những ai dám đứng lên toàn là thanh niên.
Nhưng có một số đông lặng lẽ, và họ không im lặng nữa.
Chúng tôi là những người muốn chứng tỏ
con người dù ở đâu cũng phải được tự do.
Nhiều người dũng cảm hy sinh cho tự do ...
Cái đó tôi biết.
để mấy cậu được như bây giờ.
Vài tháng trước, Thượng Nghị sĩ Fulbright nói
Với bọn thanh niên đào ngũ này,
cực đoan đốt thẻ quân dịch,
bất tuân dân sự hoặc phi dân sự,
nhóm SDS nhóm PLP,
Weatherman 1, rồi 2,
Phong trào Hành động Cách mạng,
báo đen, sư tử, hippi,
cọp beo gì đó,
tôi sẵn sàng đổi cả cái sở thú đó
lấy một trung đội lính trẻ Mỹ
tôi được gặp ở Việt Nam.
“Ta đuổi bọn khuynh tả chạy có cờ rồi” -
Nixon nói với phụ tá -
“và sẽ đuổi chúng chạy tiếp”.
Chuông cửa reo, một đứa đứng đó,
bảo tôi: “Bà Howard, bọn tôi sẽ biểu tình ở Memphis
chống chiến tranh Việt Nam”.
Tôi bảo: “Thế à?”
Nó bảo: “Bọn tôi nghĩ tình cảnh như bà..."
Tôi cắt ngang: “ừ, con trai tôi chết trận”.
Nó bảo: “Bà đi biểu tình cùng bọn tôi đi”.
Tôi nói: “Một trong các lý do con tôi chết
là để cậu có quyền biểu tình.
ở nước này, cậu có quyền.
Cứ đi biểu tình đi.
Tha hồ.
Nhưng tôi không tham gia đâu.
Nghe cho rõ đây: Cậu mà còn gọi cửa nhà tôi lần nữa
là tôi lấy khẩu Magnum này bắn vỡ đầu cậu ra đó”.
Ở Việt Nam, tôi đóng ở tỉnh Quảng Ngãi.
Thời Pháp, khu vực này nhiều Việt Minh.
Thời tôi đến thì nhiều Việt Cộng.
Không tỉnh nào bị chiến tranh tàn phá
nặng hơn tỉnh ven biển Quảng Ngãi.
Hơn 70% làng mạc đã bị pháo hạm bắn,
máy bay ném bom, san phẳng, đốt trụi;
hơn 40% dân số đã phải vào trại tị nạn
trước khi Tim O'Brien quê ở Worthington, bang Minnesota,
đến đó vào năm 1969.
Trong mắt dân Việt Nam, tỉnh này được coi là xứ quê mùa đặc sệt.
Kiểu như dân nhà quê.
Họ có thể quê mùa thật, nhưng cực kỳ độc lập.
Binh nhì O'Brien phục vụ trong Trung đội 3,
Đại đội A, Tiểu đoàn 5, Sư đoàn 23 Americal,
đóng ở một bãi đáp tên là Gator,
“khu vực mấy chục hecta trông giống như bên Mỹ” - O'Brien nhớ lại.
Có đủ bia lạnh và nước nóng để tắm.
Không có ý thức nhiệm vụ gì hết. Hàng ngày cũng chẳng rõ phải làm gì.
Bọn tôi không hiểu vì sao phải vào làng và phải làm nhiệm vụ gì,
nên cứ lục lạo qua loa,
nồi niêu, nhà cửa, dân chúng,
mà không biết phải tìm cái gì và ít khi tìm thấy gì.
Đồng đội tôi có khi có người thiệt mạng.
Rồi 1 hoặc 2 tuần sau bọn tôi quay lại cái làng đó, lục soát lại từ đầu.
Cứ như đi bắt ma vậy.
Một xe thiết giáp Mỹ
có lần đâm phải một lính trong đại đội của O'Brien.
Lần khác, lựu đạn địch ném sượt mũ sắt của O'Brien,
nổ tung, làm bị thương người lính cách đó 1 mét.
Nhưng sợ nhất là mìn và hầm chông.
Đến 80% thương vong là do mìn các loại.
Với tôi, ở Việt Nam, sáng thức dậy
nhìn ra mảnh đất ngoài kia và nghĩ,
vài phút nữa mình sẽ đi ra đó,
không biết rồi sẽ bỏ xác hay cụt chân,
ở chỗ nào?
Với tôi, dũng cảm phải là chiếm lô cốt địch
hay đứng thẳng giữa hỏa lực.
Còn việc hành quân khắp Quảng Ngãi,
ngày lại ngày, qua làng mạc, ruộng đồng, núi non,
chỉ nhấc chân bước đi đã là dũng cảm rồi.
Nếu ở thị trấn Sioux,
đâu thể gọi là dũng cảm khi đi bộ ra hàng tạp hóa hay ra phố,
chỉ là bắt chân bước tới lui thôi.
Nhưng với tôi, ở Việt Nam,
chỉ cần đi thôi đã là dũng cảm vượt bậc rồi.
Có lúc đang đi, tôi nhìn xuống chân và nghĩ: “Sao mình vẫn đi được nhỉ?”
Bảo Ninh 17 tuổi khi được gọi nhập ngũ
vào quân đội Bắc Việt đi đánh Mỹ,
như cha ông từng đánh Pháp.
Ông tham chiến ở vùng Tây Nguyên
của Nam Việt Nam.
Bảo Ninh và đồng đội sợ nhất là hỏa lực Mỹ.
Mùa xuân,
đơn vị của Tim O'Brien được cử đến một khu vực
mà người Mỹ gọi là "Pinkville" -
một cụm làng, trong đó có thôn mà họ gọi là Mỹ Lai.
Bọn tôi ghét vào đó lắm.
Hễ nghe lệnh “Chuẩn bị vào Pinkville”
là bọn tôi bảo nhau: “Thế nào cũng có người chết hoặc cụt chân”.
Bọn tôi rất sợ khu vực đó. Nhiều mìn lắm.
Nét mặt dân làng cả trẻ con 5, 6 tuổi vừa căm hận vừa sợ hãi.
Dân các nơi cũng hiếm khi niềm nở, nhưng chỗ này rất đặc biệt.
Tôi nhớ nói chuyện với một đồng đội: “Chỗ này bị sao thế nhỉ?”
Khi tôi phục vụ được 3/4 thời gian ờ Việt Nam,
tin Thảm sát Mỹ Lai nổ bùng ra tại Mỹ.
Ngày 12/11 năm 1969,
tờ Dispatch News Service ở Washington
đăng bài của phóng viên điều tra Seymour Hersh.
Ngay sau đó là ấn bản
in loạt ảnh chết chóc của phóng viên Lục quân Ronald Haeberle.
Bài báo và các bức ảnh làm nước Mỹ choáng váng.
Binh sĩ thuộc Sư đoàn Americal bị cáo buộc
giết 567 thường dân Nam Việt Nam
trong trận càn tháng 3 năm 1968.
Trước đó 20 tháng,
vào sáng ngày 16/3 năm 1968,
105 binh sĩ trong đại đội
thuộc Sư đoàn Americal,
do Đại úy Ernest Medina
và Trung úy William Calley chỉ huy,
được lệnh theo trực thăng vào thôn Mỹ Lai 4.
Từ khi đến Việt Nam, đại đội đã mất 28 lính
vì mìn, hầm chông, hoặc bị bắn tỉa.
Trước đó 2 ngày, một tiểu đội trưởng được lính quí thiệt mạng.
Lính Mỹ được báo một đơn vị chủ lực Việt Cộng
đang phục sẵn ở đây, và họ hăng máu trả thù.
Nhưng họ không chạm súng,
cũng không gặp lính địch.
Thay vào đó, trong 4 tiếng sau đó,
Medina, Calley và binh lính đã giết hại
407 ông bà già, phụ nữ, thiếu niên và trẻ sơ sinh vô tội.
Nhiều phụ nữ bị hãm hiếp rồi bị bắn chết.
Giết chóc sẽ còn dã man hơn
nếu phi công Hugh Thompson Jr. không đáp trực thăng
chắn giữa lính Mỹ và mục tiêu họ định bắn,
rồi ra lệnh cho phi hành đoàn bắn vào lính Mỹ
nếu họ không ngừng bắn thường dân.
Cùng lúc đó, cách đó 1,5 km,
một đại đội khác giết thêm 97 dân làng.
Mọi thứ lập tức sáng tỏ, bọn tôi hiểu ngay
vì sao nét mặt trẻ con trong làng
đầy khiếp đảm và căm hận.
Hơn 100 lính Mỹ, suốt 4 giờ đồng hồ
tàn sát dân thường vô tội,
bằng đủ kiểu - súng bắn,
cắt chỏm đầu, vứt xuống giếng,
giết giữa kênh mương,
nghỉ ăn trưa, rồi giết tiếp.
Sát nhân có tổ chức.
Dân nào? Đàn ông, đàn bà, trẻ em?
Đúng thế.
Cả trẻ sơ sinh ? Đúng thế.
Trung úy Calley đến và bảo: “Các anh biết cách xử lý rồi chứ?”
Tôi đáp: “Vâng”.
Tôi tưởng ông ta muốn bọn tôi canh chừng dân làng.
Khoảng 10, 15 phút sau, ông ta quay lại hỏi:
“Sao chưa giết hết đi?”
Anh giết bao nhiêu người?
Tôi bắn tiểu liên,
chĩa về phía họ rồi quạt
nên không rõ giết bao nhiêu, vì bắn nhanh lắm.
Chắc tôi giết khoảng 10, 15 người gì đó.
Đàn ông, đàn bà, trẻ em?
Đàn ông, đàn bà, trẻ em.
Cả trẻ sơ sinh? Cả trẻ sơ sinh.
Tại sao tôi làm thế ư?
Vì tôi thấy phải tuân lệnh.
Lúc đó, có vẻ như...
tôi cảm thấy mình làm thế là đúng.
Lúc đó tôi thấy vậy thật.
Vì bạn tôi vừa thiệt mạng,
thằng bạn tốt của tôi -
Bobby Wilson -
tôi thương nó lắm ...
Lúc giết họ, tôi thấy dễ chịu.
Nhưng sau đó tôi mới bắt đầu cắn rứt.
Người dân Mỹ khó mà hiểu nổi
tại sao lính Mỹ trẻ, can đảm và tài năng, lại có thể bắt ông bà già,
thiếu niên và trẻ sơ sinh xếp hàng, rồi tàn sát kiểu máu lạnh như thế.
Anh giải thích sao đây?
Tôi không biết nữa.
Cuộc chiến nào cũng có giết hại thường dân.
Ở Việt Nam, đó không phải là chủ trương, không thường xuyên,
nhưng cũng không phải là hiếm.
Dù vậy, qui mô, chủ đích và cách sát hại
trong vụ Mỹ Lai thì khác.
Khác là ở chỗ họ giết người Việt Nam
ở tầm rất gần, bằng súng và lựu đạn.
Không phải bằng bom hay pháo.
Dùng bom, pháo thì chẳng ai nói gì, vì là chuyện thường rồi.
Hôm đó, không phải toàn bộ lính đại đội đều tham gia thảm sát.
Một số dắt dân làng đi trốn.
Nhưng yếu kém ở hầu như tất cả
các cấp trong hệ thống chỉ huy đã tạo điều kiện cho vụ thảm sát xảy ra.
Vụ Mỹ Lai có thể làm công chúng Mỹ sốc,
nhưng chẳng lạ gì với Lục quân,
vì nó xảy ra cách đó gần 2 năm,
ngay sau Mậu Thân.
Hugh Thompson, phi công trực thăng cố ngăn chặn vụ thảm sát,
có báo cáo lên,
nhưng không cấp chỉ huy nào muốn xử lý.
Vụ thảm sát bị che đậy.
Sau đó, cựu Hạ sĩ Ronald Ridenhour,
nghe binh sĩ trực tiếp tham gia kể lại sự việc,
viết thư cho Tổng thống Mỹ,
Bộ trưởng Quốc phòng,
và gần 30 quan chức cao cấp khác.
Cá nhân ông suy nghĩ thế nào
mà quyết định đứng ra tố cáo?
Tôi tự vấn lương tâm xem mình nên làm gì.
Tôi cảm thấy mình phải làm gì đó.
Tôi không thể im lặng mãi về điều mình biết.
Nếu thế, tôi sẽ không thể tha thứ cho bản thân.
Phản ứng đầu tiên của Tổng thống Nixon
là điều tra những người đứng ra tố cáo.
“Bọn Do Thái thối tha ở New York
giật dây vụ này đấy” - ông nói với trợ lý.
Rốt cuộc, Trung tướng William R. Peers,
chỉ huy quân Mỹ 30 tháng ở Việt Nam,
được giao đứng đầu ủy ban điều tra vụ việc.
Peers kết luận rằng 30 người,
có cả sư đoàn trưởng
là Tướng Samuel w. Koster,
từng trực tiếp dính vào
hoặc âm mưu bao che các vụ thảm sát.
Peers muốn gọi Mỹ Lai là “thảm sát”.
Cấp tên bắt ông phải dùng chữ
“thảm kịch qui mô lớn”.
Cuối cùng, Lục quân truy tố 25 binh lính và sĩ quan,
bao gồm Trung úy William Calley, chỉ huy trung đội.
Calley là kẻ giết người,
quân sát nhân,
một thằng bệnh hoạn.
Không phải tôi quảng cáo gì
cho Thủy quân lục chiến đâu,
nhưng binh chủng tôi không có người như hắn.
Thủy quân lục chiến cũng có những người gây tội ác chiến tranh chứ.
Tôi muốn giết hết mấy đứa đó.
Giá mà hồi đó tôi giết bọn nó.
Nhưng tôi cũng sợ, không dám.
Tôi chưa bao giờ coi người Việt là kẻ thù.
Họ có đe dọa an ninh của Hoa Kỳ đâu.
Họ ở cách ta 16 ngàn cây số,
không động chạm đến ai,
còn chúng ta thì đến đất nước họ,
bắt họ phải dựng lên chế độ theo ý ta.
Nhìn những người phản chiến,
phản ứng của tôi có nhiều cấp độ.
Về nguyên tắc, tôi hiểu họ có quyền tự do ngôn luận.
Nhưng khi thấy họ phất cờ Mặt trận Giải phóng,
kẻ thù mà bọn tôi đang đánh và có khi mất cả mạng,
tôi thấy chướng tai gai mắt quá.
Ngày 15/11 năm 1969,
nửa triệu công dân Mỹ lại tuần hành phản chiến ở Washington.
Lần này, Nhà Trắng được bao bọc kỹ bằng hàng rào xe buýt.
Tổng thống Nixon nói ông không để ý
vì mải xem bóng bầu dục trên tivi,
nhưng cũng gợi ý dùng trực thăng Lục quân
thổi tắt nến của người biểu tình.
Hàng trăm ngàn người khác cũng biểu tình ở San Francisco và New York.
Cuộc biểu tình phản chiến ấn tượng nhất
trong dịp Phục Sinh lại không phải ở Mỹ,
mà ở Việt Nam, dù theo cung cách đặc Mỹ.
Khoảng 100 lính Mỹ
tại một bệnh viện ở Pleiku
không chịu ăn bữa tối gà tây lễ Tạ ơn.
Họ tuyên bố tuyệt thực à hành động phản chiến thụ động.
Quân đội theo thông lệ, tổ chức lễ Tạ ơn hàng năm rất to.
Gà tây, khoai tây nghiền, bánh táo, đủ cả.
Thời điểm đó,
đa phần bọn tôi hoài nghi về cuộc chiến
và tình hình lúc đó.
Nhưng bọn tôi không làm ầm ĩ.
Bọn tôi biết truyền hình đến quay phim,
còn định tìm vài người để phỏng vấn.
Họ đề nghị tôi, nhưng tôi bảo: “Không, tôi dứt khoát không ăn gà tây,
nhưng cũng không lên truyền hình đâu”.
Ngày lễ Phục Sinh đó, Thiếu úy Furey trực,
một thương binh bỗng nhiên nguy kịch.
Có những bệnh nhân hằn sâu trong tim ta.
Có một cậu, chắc chỉ 18 tuổi, tên là Timmy,
rất nguy kịch, chắc không qua nổi.
Đột nhiên tôi thấy nổi giận.
Không kìm được.
Tôi nhớ mình lao ra khỏi phòng mổ,
dứt tung áo choàng và khẩu trang.
Ra ngoài, tôi bảo: “Bọn phóng viên đâu rồi?”
Tôi phản đối bất cứ chiến tranh, xung đột nào
gây thương vong không cần thiết cho dân lành
trên toàn thế giới. Không chỉ ở Việt Nam,
mà khắp nơi, trong đó có cả Hoa Kỳ.
Đã ở vùng chiến sự rồi còn biểu tình phản chiến làm gì.
Nhưng lúc đó, thái độ bọn tôi là:
“Họ làm gì được nào? Tống tôi sang Việt Nam á?”
Là cựu binh Thủy quân lục chiến trong trường đại học những năm 69-70
thì khó có nhiều bạn bè hay được gái thích.
về đến Mỹ, dường như
tôi chẳng còn giá trị gì với ai.
Hạ sĩ Thủy quân lục chiến John Musgrave suýt thiệt mạng.
gần Khu phi quân sự mùa thu năm 1967.
Bị thương ở hàm và vai,
gãy xương sườn, thủng phổi, đứt dây thần kinh,
ông nằm bệnh viện Hải quân 17 tháng.
Giờ đây, ông đăng ký học Đại học Baker,
thành phố Baldwin, bang Kansas.
Nhưng dù ở đâu, cuộc chiến vẫn không buông tha ông.
Phong trào đòi hòa bình bắt đầu rất ghê gớm,
gọi cựu binh là bọn giết trẻ con.
Bọn tôi không chỉ nổi giận. Trái tim bọn tôi tan nát.
Họ nghĩ sao mà gọi thế?
Không được hắt hủi chiến binh của mình.
Tôi không tin ai nữa hết,
trừ người nhà.
Cách đối xử của một số người với Musgrave làm ông tổn thương đến mức
tình nguyện quay lại Việt Nam.
Do ông thương tật nên Thủy quân lục chiến không cho,
chỉ giao ông đi tuyển lính mới.
Ông làm một thời gian,
nhưng trước các chất vấn về cuộc chiến
của sinh viên, ông bắt đầu tìm đọc
về nguồn gốc và cách tiến hành cuộc chiến.
Tôi có bạn sang Việt Nam lần thứ 2,
và vẫn tự coi mình là Thủy quân lục chiến.
Nhưng càng đọc và biết nhiều,
càng khó mà biện hộ cho việc ta can thiệp vào đó.
Thế là tôi không nói chuyện với ai nữa hết.
Musgrave dần dần cảm thấy như bị xé làm đôi.
Ông vẫn bị ám ảnh bởi những đồng đội đã chết
trong khi ông vẫn còn sống sót.
Hồi đó khẩu Colt 45 là tri kỷ của tôi.
Uống rượu xong, về đến nhà,
tôi hay chĩa súng vào thái dương, hoặc kê dưới cằm,
tự hỏi có phải đêm nay là đêm tôi đủ can đảm bóp cò.
Đạn đã lên nòng, chốt an toàn đã mở.
Đúng loại súng ngắn tôi dùng ở Việt Nam.
Tôi nghĩ: “Đêm nay ta sẽ bắn,
chắc chắn là đêm nay rồi".
Lúc đó, hai con chó của tôi ở bên ngoài,
nhảy chồm lên cào cánh cửa nhà,
đòi vào trong.
Tôi khóa chốt an toàn lại, đặt súng xuống, mở cửa cho chó vào.
Bọn nó nhào tới quấn quít đến mức tôi nói thành tiếng:
“Nếu thực sự muốn, thì mai bắn cũng được”.
Rồi tôi quay vào phòng bỏ súng vào ngăn kéo ...
Lần đó chỉ suýt chút nữa
là tôi đã... tự sát rồi.
Nhưng việc đơn giản như mở cửa cho chó vào nhà
đã ngăn chặn ý định đó.
Tôi mừng vì chuyện đã không xảy ra.
Nhưng lúc đó, tự sát nghe rất có lý.
Cuối cùng, việc Richard Nixon rút quân đã khiến Musgrave phản chiến.
“Nếu không đáng để thắng,
thì chẳng đáng phải thí mạng” - ông nghĩ,
vẫn trung thành với Thủy quân lục chiến nên chưa thể công khai nói thế,
nhưng ông nói với sinh viên phản chiến
rằng đừng xúc phạm
những người lính buộc phải ra trận,
và được hoan nghênh nhiệt liệt.
Với tôi, bước ngoặt diễn ra
vào lần tôi gặp cậu bạn Sonny Walter,
vừa ra khỏi Lục quân,
về Mỹ gặp tôi khuyên đừng đi lính,
còn sẵn lòng chở tôi sang Canada.
Cậu ấy cho tôi xem hình ảnh kinh hoàng về Việt Nam
khi cậu ấy còn phục vụ bên đó.
Tôi nghĩ mọi việc đều bắt nguồn từ lần gặp đó.
Khi học Đại học Nebraska,
Jack Todd đã tham gia huấn luyện sĩ quan Thủy quân lục chiến,
nhưng phải bỏ dở vì chấn thương đầu gối,
chấn thương mà ông tưởng sẽ miễn cho ông
khỏi tham dự cuộc chiến ông coi là vô đạo đức.
Ông chuyển sang làm phóng viên tờ Miami Herald,
nhưng mùa thu năm 1969 vẫn nhận được
giấy gọi vào Lục quân.
Tôi đi khám sức khoẻ, trình giấy loại ngũ của Thủy quân lục chiến,
nhưng người phụ trách lúc đó, hình như là trung sĩ, bảo:
“Cậu được loại khỏi đào tạo sĩ quan, còn bọn tôi tuyển binh nhì mà”.
Cuối tháng 11 năm 1969,
Todd đi huấn luyện tân binh ở Trại Lewis, bang Washington.
Nhuệ khí thấp chưa từng thấy.
Hình như cả hạ sĩ quan và sĩ quan cũng thế.
Chẳng ai muốn đi cả.
Nước Mỹ phê thuốc Woodstock hồi hè
bỗng chuyển sang cay đắng suy sụp thời Nixon.
Jack Todd và bạn cùng đơn vị
đêm đến bắt đầu bàn tán xem hành xử sao
cho trung thực với lương tâm mình.
Khoảng 170 ngàn người Mỹ
hưởng quy chế miễn nhập ngũ vì lý do lương tâm hoặc tôn giáo
trong thời chiến tranh Việt Nam.
Nhưng Jack Todd không tin vào Chúa Trời,
nên không hưởng quy chế này được.
Chỉ còn 2 lựa chọn: đi tù, hoặc sang Canada.
Tôi không dám đi tù.
Nên tôi sang Canada.
Tôi nhó’ đường đi đẹp lắm, từ Seattle tới Vancouver,
hai bên đường toàn rừng tùng cao vút.
Tôi nhớ khi vượt qua biên giới
- rất dễ, họ vẫy tay cho qua luôn -
tôi nhìn vào gương chiếu hậu và nghĩ:
“Thôi, vĩnh biệt tổ quốc. Tôi sẽ chẳng còn gặp lại được nữa”.
Tôi toàn bị gọi là thằng hèn.
Phải rất lâu sau
tôi mới thoát khỏi cảm giác mình hèn nhát,
vì quân đội đã ngấm sâu vào tôi.
Đó là hành động can đảm nhất đời tôi.
Can đảm nhất.
Jack Todd đi làm phóng viên,
được hưởng quy chế “di dân thực tế”,
có thể lấy quốc tịch Canada.
Chỉ 1/4 trong số gần 30 ngàn người Mỹ
chạy sang Canada được hưởng quy chế đó.
Trong khi đó, khoảng 30 ngàn người Canada
lại tình nguyện sang Việt Nam chiến đấu.
Tôi nghĩ về cha mẹ, anh em,
về vợ và con gái tôi.
Buồn nhất là sau một thời gian,
tôi không còn nhớ nổi hình dáng, gương mặt họ.
Tôi hình dung ra được các bức ảnh của họ.
Mỗi lần tự vẽ trong đầu,
tôi lại hình dung ra một bức ảnh.
Valerie Kushner đã tới...
Vợ của Hal Kushner là Valerie
bặt tin chồng
từ khi ông bị Việt Cộng bắt năm 1967.
Bà tới Viễn Đông
để tìm cách cải thiện tình hình cho ông.
Tôi nghĩ giai đoạn khó khăn nhất là
ngay trước và sau khi con trai chúng tôi chào đời.
Cháu sinh tháng 4 năm 1968,
chồng tôi bị bắt tháng 11 năm 1967.
Chồng tôi chưa biết tin tôi sinh con trai.
Vắng cha, bọn trẻ nhà Kushner dựa vào mẹ và ông bà.
Nhóc Mike chưa được gặp bố, nhưng Toni-Jean 6 tuổi thì vẫn nhớ.
Ký ức về Thiếu tá Kushner có khắp nơi trong nhà.
Toni chỉ biết bố mình đi vắng,
bị bắt, và ông nội sẽ cáng đáng thay chờ bố về.
Nhà Kushners lo lắng, nhưng không ủy mị tang tóc.
Don Farmer, kênh ABC News.
Tháng 2 năm 1970,
tại một căn nhà ở ngoại ô Paris,
Henry Kissinger bắt đầu một đợt
đàm phán ngầm - bí mật đến mức
Bộ trưởng Ngoại giao cũng không được biết.
Phía bên kia là Lê Đức Thọ, đồng minh thân cận của Lê Duẩn,
có 40 năm kinh nghiệm hoạt động cách mạng
và trong đảng - khôn ngoan, kiên định,
và công khai miệt thị Việt Nam hóa chiến tranh.
Dùng nửa triệu quân Mỹ còn không ăn thua, ông hỏi Kissinger,
“thì ngụy quân của ông thắng sao nổi?”
Kissinger thừa nhận không có lời đáp.
Dù vẫn bế tắc ở Paris,
năm đầu nhiệm kỳ của Nixon thành công rực rỡ.
Ông đã rút
115 ngàn quân Mỹ khỏi Việt Nam.
Tổn thất Mỹ xuống thấp.
Giảm bắt lính
và hệ thống rút thăm quân dịch của ông
đã hạ bớt nhiệt của phong trào phản chiến.
Hành động bạo lực của một số người phản chiến
cũng làm vấy bẩn uy tín của phong trào.
Từ tháng 9 năm 1969 đến tháng 5 năm 1970,
hàng trăm vụ đánh bom vào ngân hàng, tòa án,
nơi khám sức khoẻ tuyển quân, và cơ sở sĩ quan dự bị.
Một cảnh sát thiệt mạng.
Ba người nổ tan xác
khi định đánh bom khu Greenwich Village.
Phong trào phản chiến bắt đầu phân hóa.
Một số cho rằng muốn chấm dứt chiến tranh
thì chỉ còn cách tăng thêm bạo động.
Dùng bạo lực đáp trả bạo lực.
Làm cách nào thì không được bàn công khai,
nhưng giống như có dòng chảy ngầm vậy.
Đây là một ống nước nhồi đầy thuốc súng.
Hỡi đồng bào Mỹ,
ta đang sống trong thời đại vô chính phủ
cả trong lẫn ngoài nước,
thời người ta ngu si phá hoại các thể chế tốt đẹp
mà nền văn minh tự do tạo dựng được
trong 500 năm qua.
Ngay tại nước Mỹ,
các đại học lẫy lừng cũng bị phá hoại có hệ thống.
Nếu trong cơn hiểm nghèo
mà cường quốc số 1 thế giới
lại hành động
như một gã khổng lồ yếu đuối thảm hại,
thì nạn độc tài và vô chính phủ
sẽ uy hiếp các dân tộc và thể chế tự do
trên toàn thế giới.
Ngày 30/4 năm 1970,
thế giới choáng váng khi Tổng thống Nixon
tuyên bố đã đưa 30 ngàn quân Mỹ
tràn sang Campuchia.
Tháng trước đó, Thái tử Norodom Sihanouk
bị đảo chính lật đổ.
Nhiều năm qua, ông cho phép Bắc Việt duy trì
các cứ địa an toàn trong đất nước ông,
dù không phản đối Mỹ oanh tạc các cứ địa này.
Tổng thống mới là Lon Nol,
một người chống cộng được Mỹ hậu thuẫn.
Nixon thấy đến lúc có thể
làm điều tướng lĩnh Mỹ muốn làm nhiều năm qua
- săn đuổi địch ngoài biên giới Nam Việt Nam.
Ngoài 30 ngàn quân Mỹ
còn có 50 ngàn lính Việt Nam Cộng Hòa.
Mục tiêu là tấn công
hậu cứ và đường tiếp tế của Bắc Việt
và trì hoãn thời gian, để quân đội Nam Việt Nam
đủ khả năng tự lực chiến đấu.
Nixon nói với công chúng
ông ra lệnh “xâm nhập” chứ không “xâm lược”,
chủ đích là bảo vệ binh sĩ Mỹ
ở Nam Việt Nam, và đáp trả
cuộc “xâm lăng” của Bắc Việt.
Tôi không quan tâm đến cãi vã chính trị.
Tôi chỉ quan tâm: “10 phút tới liệu mình còn sống không?”
Bọn tôi ở cánh phía Tây của cuộc tấn công.
Bọn tôi tiến vào sâu nhất trong chiến dịch ở Campuchia.
Bãi đáp đang có giao tranh.
Đạn bắn thủng cả balô tôi.
Tôi nằm cắm mặt xuống đất, họ bắn trúng cả balô,
nghĩa là đạn chỉ bay cách đầu chừng 10 phân.
Lúc đó tôi chắc mẩm không sống qua nổi tuần này.
Hình ảnh lính Mỹ vượt biên giới vào Campuchia
lại châm ngòi cho phong trào phản chiến.
Nào, tiến lên!
Binh sĩ lên đường về nhà,
chiến cuộc đang hạ nhiệt dần,
tại sao Nixon lại mở rộng chiến tranh?
Xâm chiếm thêm một quốc gia khác
thì làm sao mang đến hòa bình ở Đông Nam Á?
Sinh viên đại học hiển nhiên phản ứng cấp kỳ.
Sinh viên và cả một số giáo sư phản đối Tổng thống.
Sinh viên Đại học Princeton kêu gọi bãi khóa toàn quốc.
Biểu tình dự kiến nổ ra ở Đại học Harvard, Viện Công nghệ Massachussetts,
Indiana, Purdue và nhiều trường khác.
Sáng thứ Hai, ngày 4/5 năm 1970,
khoảng 2 ngàn sinh viên tụ tập ở khu đồi
trong khuôn viên Đại học Kent state, bang Ohio.
Một số chỉ đi ngang qua để lên lớp.
Một số dự định tham gia cuộc tập hợp phản đối
việc Nixon mở rộng chiến tranh
và đưa Vệ binh Quốc gia vào khuôn viên trường.
2 hôm trước, Thống đốc James Rhodes điều Vệ binh
sau khi Trụ sở Quân dự bị trong trường
bị đám đông phóng hỏa và ngăn không cho lính cứu hỏa dập lửa.
Rhodes coi sinh viên biểu tình như bọn áo nâu Quốc xã
và hứa “dùng mọi vũ khí để quét sạch
bọn người cặn bã nhất của nước Mỹ”.
Lính Vệ binh mang đạn thật,
nhưng đám đông sinh viên không biết.
Sao anh phải dùng súng? Tôi không hiểu nổi!
Rời khỏi đây ngay!
Sinh viên được lệnh giải tán.
Họ vẫn đứng nguyên.
Lựu đạn cay làm một số tản ra.
Lính Vệ binh có vẻ đang lùi lại,
nhưng lính thuộc Toán G tạt sườn và nổ súng
vào sinh viên ở trong và quanh bãi đậu xe.
Gọi xe cấp cứu ngay!
Ở đây có người sắp chết! Gọi xe cấp cứu lên đây!
67 viên đạn trong 13
giây giết chết 2 nữ sinh viên, 2 nam sinh viên ...
có 1 sinh viên học bổng sĩ quan dự bị
đứng xem bên lề.
Người nằm chết ở đó là con cái chúng ta.
Giết cả sinh viên của mình,
sao đất nước lại đến nông nỗi này?
Thêm 9 sinh viên bị thương,
trong đó 1 người bị liệt vĩnh viễn.
Hàng trăm sinh viên đau khổ, giận dữ biểu tình ngồi
đòi được biết vì sao lính Vệ binh
nổ súng vào bạn họ.
Báo cáo, có vài trăm sinh viên ...
Một sĩ quan ra lệnh cho họ:
“giải tán, nếu không sẽ nổ súng tiếp”.
Còn bao lâu nữa? Tôi cho ông 5 phút.
Các em ơi, nghe thầy nói!
Chỉ có lời cầu khẩn đau đớn
của giáo sư địa lý Glenn Frank mới ngăn không xảy ra thêm bi kịch.
Nói đi, Tiến sĩ Frank.
Thầy van các em,
nếu không giải tán ngay họ sẽ ập vào, thì sẽ có thảm sát.
Các em hãy nghe thầy!
Chúa ơi! Tôi không muốn dính vào việc này!
Sự kiện đó tiêu biểu cho
điều cuộc chiến này gây ra cho xã hội.
Cả 2 bên toàn bọn nhóc,
lính Vệ binh Quốc gia trẻ măng
huấn luyện không kỹ và chắc cũng sợ,
chỉ huy thì kém,
còn bên kia là nam nữ thanh niên
phản đối chiến tranh vì lý do lý tưởng.
Thấy ngay hậu quả,
khi ta để mọi việc căng thẳng đến mức đó.
Theo một thăm dò toàn quốc,
58% người Mỹ coi vụ bắn giết đó là có cơ sở.
Cha mẹ cậu sinh viên sĩ quan dự bị thiệt mạng
nhận rất nhiều thư chửi bới,
bảo rằng họ phải biết ơn khi con trai chết,
vì anh ta “đi theo cộng sản”.
Những ngày sau đó, trên khắp đất nước,
hơn 4 triệu sinh viên
biểu tình phản đối cuộc chiến
và sự kiện ở Đại học Kent State.
448 cơ sở trường đóng cửa,
16 tiểu bang phải điều động Vệ binh Quốc gia.
Tại Đại học Jackson State bang Mississippi,
cảnh sát tiểu bang bắn vào ký túc xá.
2 sinh viên thiệt mạng,
12 sinh viên khác bị thương.
Vụ ở Jackson state, nạn nhân là những người giống tôi đây.
Mấy đứa nhóc ấy cũng da đen.
Và chết rồi.
Binh nhì Lục quân Tim O'Brien
lúc này đã về nhà ở Minnesota.
Sau vụ nổ súng ở Kent State,
tôi tham gia cuộc biểu tình khổng lồ ở St. Paul.
Tôi muốn mang thân mình ra, tuần hành cùng cả trăm ngàn người,
dùng sự hiện diện của mình để nói “Không” dù miệng không nói.
ở Việt Nam tôi cũng bước đi,
nhưng thật vô nghĩa, vô định và mất phương hướng,
còn ở đây thì thật ý nghĩa, có chủ đích
và có phương hướng, đi đến tòa nhà Quốc hội tiểu bang
để nói Không.
Cảm giác thật tuyệt.
Hạ sĩ Thủy quân lục chiến Bill Ehrhart
đang là sinh viên Trường Swarthmore
gần quê nhà ở phía Đông bang Pennsylvania.
Tấm ảnh đó rất nổi tiếng.
Tôi nhìn trân trối vào đó.
Và tôi đổ gục xuống.
Tôi ngồi sụp xuống lề đường,
không rõ là 15 phút
hay 1 tiếng rưỡi.
Cứ sụp xuống đó.
Khóc nức nở không kìm nổi. Trong đầu nghĩ:
“Đưa bọn tôi sang chết bên kia địa cầu chưa đủ hay sao.
Giờ còn giết bọn tôi ngay trên đường phố quê hương mình.
Tôi phải làm gì đó”.
Cuối cùng... khi bớt khóc được,
tôi đứng dậy và tham gia phong trào phản chiến.
Khi sinh viên bị giết ở Kent State, tôi nghĩ:
“Trời ơi, giờ ta bắt đầu giết cả con cái mình.
Chúng ta hóa dại thật rồi”.
Giai đoạn đó, tôi đang trốn tránh, ẩn mình,
không tham gia phong trào nào hết.
Tôi chỉ uống rượu.
Nhưng Kent state là một trong những sự kiện
nhắc tôi rằng nước Mỹ cần được thức tỉnh.